Viêm gan do thuốc và một số chú ý

Một trong những chức năng của gan là giải độc (bằng cách chuyển hóa thuốc thành chất trung gian không độc). Nhưng cũng có một số loại thuốc hoặc chất chuyển hóa của chúng lại gây tổn thương gan gọi chung là viêm gan do thuốc. Viêm gan do thuốc khác với trường hợp gan có sẵn bệnh từ trước (do nhiễm virus, nhiễm độc), trong trường hợp này chức năng gan đã bị suy giảm làm cho thuốc chuyển hóa chậm dẫn đến việc nồng độ thuốc trong máu, trong tổ chức cao, gây độc.

Viêm gan do thuốc ít xảy ra hơn nhưng không phải là hiếm. Qua thực tế điều tra tại Pháp cho biết hàng năm có khoảng 8.000 trường hợp viêm gan do thuốc, trong đó có 17% là do kháng sinh. Một số thuốc khi dùng riêng lẻ hay phối hợp đúng cách ở liều điều trị thông thường mà vẫn gây ra tổn thương gan thì được gọi là viêm gan do thuốc.

Những nhóm thuốc gây viêm gan (do thuốc)

– Nhóm kháng sinh, diệt ký sinh trùng:
Một số thuốc gây ra viêm gan dạng hoại tử như thuốc chống lao (pyrazinamid), thuốc sốt rét (aminodiaquin, mepraquin).
Một số thuốc gây ra viêm gan dạng ứ mật như thuốc chống nấm (griseofulvin).
Một số thuốc gây ra viêm gan dạng hỗn hợp (vừa hoại tử vừa ứ mật) như các kháng sinh (treondomycin, nitrofuzantoin, metronidazol), thuốc giun (thiabenzol, pyperazin).

Đa phần các thuốc gây ra viêm gan do thuốc dạng rối loạn chức năng gan kèm theo viêm gan như thuốc chống lao (rifamycin) hoặc rối loạn chức năng gan nhưng không gây viêm gan như các kháng sinh (chloramphenicol, penicilin, ampicilin, sulfamid, ketoconazol).
Trong số này thì viêm gan do thuốc dạng hoại tử hay dạng hỗn hợp là nguy hiểm nhất.

viêm gan do thuốc

Gan là nơi chuyển hóa thuốc và có một số thuốc gây viêm gan

– Nhóm thuốc thần kinh:
Một số thuốc gây ra viêm gan dạng ứ mật như thuốc an thần (chlopromazin, haloperidol, pizotidin) hoặc dạng rối loạn chức năng gan kèm theo viêm gan như thuốc trầm cảm (amitryptylin) hoặc rối loạn chức năng gan không kèm theo viêm gan như thuốc trầm cảm (iripramin, desiripramin, trimipramin). Đặc điểm của loại thuốc này trong chữa bệnh là phải dùng từng đợt lâu dài (có khi gắn bó cả đời). Rối loạn chức năng gan sẽ dẫn tới các tác dụng không mong muốn khác.

– Nhóm thuốc tim mạch:
Nhóm này gây viêm gan chỉ một ít ở dạng hoại tử hay hỗn hợp như thuốc hạ huyết áp (hydralazin, enlapril) hay dạng thoái hóa mỡ như thuốc chữa bệnh mạch vành (herhexilin), đa phần ở dạng ứ mật như thuốc chữa loạn nhịp (quinidin, ajmalin), thuốc mạch vành (verpamil, ditiazem), thuốc huyết áp (catopril, nifedipin).

Đặc điểm của loại thuốc này trong chữa bệnh là phải dùng từng đợt ngắn hay dài. Đa số người bệnh sau khi dùng một đợt lại không ngừng thuốc mà tự ý kéo dài. Đa số thuốc này gây viêm gan ở dạng ứ mật nên gây vàng da. Người bệnh cần chú ý khám định kỳ là tốt nhất, cần chú ý đến biểu hiện vàng da khi dùng thuốc.

– Nhóm hormon:
Đa số gây ra viêm gan dạng ứ mật nhưng có phục hồi như steroid đồng hóa (testosteron), thuốc tránh thai nữ với tỷ lệ thấp, thuốc kháng giáp tổng hợp (thiouracin), hoặc ở dạng hoại tử như thuốc kháng giáp tổng hợp (propylthiouracin). Đặc điểm của loại thuốc này trong chữa bệnh là phải dùng lâu dài nhưng thường có thể nghỉ dùng từng đợt khi bệnh ổn định (như thuốc kháng giáp tổng hợp) hoặc có thể thay thế thuốc bằng cách dùng khác (như thay thế thuốc tránh thai bằng đặt vòng tránh thai).

– Nhóm kháng viêm không steroid.
Nhóm này gây ra viêm gan chỉ trong một số điều kiện nhất định như dùng liều cao (aspirin, paracetamol, ibuprofen), hay dùng chúng cùng với uống nhiều rượu (dùng paracetamol cho người nghiện rượu).

Một số kháng viêm không steroid gây viêm gan ở dạng ứ mật (hay xảy ra ở nữ) nhưng có thể phục hồi sau khi ngừng dùng vài tháng như ibuprofen ketoproten diclofenac. Theo Cơ quan Quản lý thuốc Phần Lan thì trong tổng số 15.200 báo cáo về ADR (1973 – 2000) chỉ có 59 báo cáo về viêm gan do thuốc thuộc nhóm kháng viêm không steroid.

Một số chú ý chung khi dùng các thuốc gây viêm gan do thuốc

Viêm gan do thuốc có thể xảy ra cho bất cứ người nào nên cần có cảnh giác chung khi dùng. Viêm gan do thuốc thường dễ xảy ra ở người có chức năng gan suy giảm, vì vậy với người bị chức năng suy giảm thì cần tránh dùng loại thuốc có nguy cơ gây viêm gan. Trường hợp cần thiết thì phải xét nghiệm chức năng gan trước khi dùng và xét nghiệm chức năng gan định kỳ trong thời gian dùng thuốc.

viem gan do thuoc

Khi dùng thuốc có nguy cơ viêm gan, người bệnh cần lưu ý đến những lời dặn của bác sĩ

Khi phát hiện thuốc gây ra viêm gan do thuốc thì phải ngừng dùng thuốc ngay và không nên dùng lại thuốc đó mà nên đổi qua một thuốc khác không có khả năng gây viêm gan do thuốc.

Người bệnh cần nắm được đặc điểm của nhóm thuốc mình đang dùng chữa bệnh (dùng ngắn hay dài, từng đợt hay có thời gian ngừng dùng) và thực hiện theo đúng chỉ dẫn của thầy thuốc để tránh hay hạn chế đến mức thấp nhất việc xảy ra viêm gan do thuốc.

Một số thuốc có thể gây viêm gan nhưng có khả năng phục hồi được hoặc có cách hóa giải được. Trong trường hợp này thầy thuốc vẫn cho dùng và người bệnh cần mạnh dạn dùng để việc điều trị khỏi bị trở ngại.

Một số thuốc gây viêm gan trong một số điều kiện nhất định (như dùng liều cao, dùng kéo dài, dùng chung với rượu). Đây là những điều kiện mà người bệnh có thể chủ động tránh được.

Một số thuốc gây viêm gan do thuốc có thể có một số dấu hiệu mà người bệnh có thể nhận biết như gây mệt mỏi vàng da. Trong trường hợp này người bệnh cần báo cho thầy thuốc biết để theo dõi và có hướng điều trị thích hợp.

Để xử lý chắc chắn trường hợp gây viêm gan do thuốc thầy thuốc thường dùng một số xét nghiệm thông thường. Được coi là thuốc gây tổn thương gan (viêm gan do thuốc) khi xét nghiệm cho thấy:

– Thứ nhất, có sự tăng lên trên 2 lần giới hạn trên của alanin aminotransferase hoặc bilirubin trong huyết tương.

– Thứ hai, phải có sự tăng lên quá 2 lần giới hạn trên của một trong ba chất aspartat aminotransferase, alkaliphosphattase bilirubin toàn phần. Khi có chỉ định của thầy thuốc người bệnh cần chờ xử lý của thầy thuốc sau khi có kết quả xét nghiệm, không nên tự ý ngừng thuốc khi mới nhận biết các dấu hiệu mà chưa có chỉ định của thầy thuốc.

DS. Bùi Văn Uy

Menu