Từ COVID-19 đến những bệnh nhiễm coronavirus nguy hiểm khác

Trong những ngày này, cả thế giới đang phải đối mặt với một căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do chủng virus Corona mới (COVID-19), lây lan từ Trung Quốc sang ít nhất 25 quốc gia khác. Chủng virus mới này – được giới chuyên môn cho rằng xuất phát từ động vật hoang dã – cho thấy rõ nguy cơ mà con người đang phải đối mặt do các bệnh lây từ động vật.

Những năm trước đây, nhiều bệnh nhiễm khác cũng đã bùng phát và cũng bắt nguồn từ động vật hoang dã như Ebola, SARS, MERS. Đây có thể vẫn sẽ còn là một vấn đề trong tương lai của thế giới, bởi biến đổi khí hậu và quá trình toàn cầu hóa đã làm thay đổi cách thức tương tác giữa con người và động vật.

Điểm qua một vài bệnh nguy hiểm lây nhiễm từ động vật

Trong 50 năm qua, một loạt các bệnh truyền nhiễm đã lây lan nhanh chóng. Theo dự án Global Virome, hiện nay trong động vật hoang dã có đến 1,7 triệu loài virus chưa được nhận diện, trong đó gần phân nửa có khả năng gây hại cho sức khỏe con người.

Bệnh do virus Ebola, một trong những bệnh do virus gây tử vong cao nhất, được phát hiện vào năm 1976 xảy ra ở các vùng khác nhau của Trung Phi. Vụ dịch đầu tiên xảy ra ở Cộng hòa Dân chủ Congo, tại một ngôi làng gần sông Ebola, nơi đặt tên của virus này. Sự bùng nổ thứ hai xảy ra tại Nam Sudan.

Năm 2014, trận dịch Ebola xảy ra ở Tây Phi được đánh giá là vụ dịch lớn nhất và phức tạp nhất kể từ khi virus Ebola lần đầu tiên được phát hiện. Số ca bệnh và tử vong trong vụ dịch này nhiều hơn tất cả những vụ dịch khác cộng lại.

Dơi ăn quả châu Phi có khả năng liên quan đến sự lây lan của virus Ebola và thậm chí có thể là động vật nguồn (vật chủ chứa virus).

Tháng 11. 2002, ca bệnh viêm đường hô hấp cấp nặng (SARS) do chủng virus SARS-CoV được phát hiện tại Trung Quốc, sau đó đã lan ra nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam, đã có 8.096 người mắc.

Bệnh bắt nguồn từ dơi, thông qua trung gian là cầy hương. Đại dịch SARS làm 774 người tử vong trên thế giới (chủ yếu ở Trung Quốc và Hồng Kông), tại Việt Nam có 8 ca tử vong trong đó 7 trường hợp là nhân viên y tế.

Hội chứng viêm đường hô hấp cấp Trung Đông (MERS) do virus Corona có nguồn gốc từ dơi gây ra. Ca bệnh đầu tiên được ghi nhận ở Saudi Arabia vào tháng 9.2012. Từ đó đến nay, Tổ chức Y tế Thế giới đã ghi nhận 2.103 trường hợp nhiễm bệnh, trong đó 733 trường hợp tử vong (chiếm tỉ lệ gần 35%), 27 quốc gia đã công bố tình trạng nhiễm MERS-CoV, hầu hết các quốc gia ở vùng Trung Đông và châu Âu như là Bahrain, Iran, Jordan, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Yemen, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ý…

Lạc đà đã được chứng minh là có kháng thể kháng MERS-CoV nhưng người ta vẫn chưa rõ virus này từ dơi lây qua lạc đà bằng cách nào.

Virus SARS-CoV được cho là lây lan do lạc đà

Và giờ đây là dịch bệnh viêm phổi do chủng virus Corona mới (COVID-19) bắt nguồn từ Vũ Hán (Hồ Bắc, Trung Quốc). Cho dù xuất xứ dịch bệnh chưa được kết luận, nhưng cơ quan y tế Trung Quốc khẳng định đó là từ các động vật hoang dã được buôn bán bất hợp pháp tại một khu chợ ở Vũ Hán.

Tổ chức Y tế Thế giới cho rằng nguồn lây chính có khả năng cao là dơi nhưng có thể virus đã xâm nhập vào một loài khác chưa xác định được, trước khi lây nhiễm cho con người.

Tác nhân gây bệnh của tất cả các bệnh vừa nêu đều là virus, trong đó chủ yếu là coronavirus và nguồn gốc mầm bệnh đều xuất phát từ động vật hoang dã. Việc ăn thịt, dùng các bộ phận của động vật hoang dã làm thuốc và buôn bán thịt các loài thú hoang dã đi kèm với việc phá hủy không gian sinh tồn của thú rừng, một mặt, làm cho con người ngày càng tiếp cận nhiều hơn với các loại virus có trong thú hoang, khiến chúng có thể lan tràn nhanh chóng trong môi trường của chúng ta (theo giải thích của Peter Daszak, chủ tịch EcoHealth Alliance, một tổ chức phi chính phủ chuyên về phòng chống các loại bệnh dễ lây nhiễm), mặt khác, thói quen này có thể dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng của một loạt các loài động vật.

Động vật lây bệnh cho con người thế nào?

Hầu hết động vật đều mang trong nó một loạt các mầm bệnh gồm các loại vi khuẩn và virus có thể gây bệnh. Khả năng tiến hóa về sự sống sót của mầm bệnh phụ thuộc vào khả năng lây nhiễm sang vật chủ mới. Khi nhiễm vào vật chủ mới, hệ thống miễn dịch của vật chủ mới sẽ cố gắng để tiêu diệt mầm bệnh, còn mầm bệnh thì lại cố gắng tiến hóa để đối phó, đồng thời tìm cách để tồn tại bằng cách lây sang một loài khác nữa, tức là chúng sẽ cố gắng tìm ra những phương thức mới nhằm tiêu diệt lẫn nhau.

COVID-19 và những bệnh nhiễm coronavirus khác
Động vật hoang dã có thể mang mầm bệnh, lây truyền qua người

Người ta đã nhận thấy virus Corona từ động vật tiến hóa để lây sang người rồi sau đó lây từ người sang người như trường hợp hội chứng viêm đường hô hấp cấp Trung Đông (MERS) và hội chứng viêm đường hô hấp cấp nặng (SARS). Hiện tại chủng virus Corona gây dịch tại Vũ Hán (2019-nCoV) là một chủng mới chưa từng xuất hiện ở người và có khả năng lây từ người sang người.

Càng tác động để thay đổi môi trường sống, loài người càng có khả năng phá vỡ hệ sinh thái và tạo cơ hội cho bệnh tật mới xuất hiện. Dịch bệnh là một phần trong cuộc sống của chúng ta, thừa nhận các dịch bệnh mới đang xuất hiện và lây lan sẽ khiế chúng ta có những hành động mạnh mẽ hơn để chống lại chúng.

Thực tế đã cho thấy các bệnh dịch lây từ súc vật sang người rất nguy hiểm và để lại hậu quả rất lớn. Trong khi đó, ở nước ta, tình trạng nhập lậu hay buôn bán thịt gia súc, gia cầm, động vật hoang dã vẫn diễn ra, khiến cho nguy cơ bùng phát bệnh dịch rất lớn.

Ngoài việc tuân theo khuyến cáo về các biện pháp phòng bệnh của cơ quan y tế, mỗi chúng ta nên chủ động bảo vệ sức khỏe bằng cách không ăn các loại thịt sống hoặc chưa nấu chín, không sử đụng các món ăn từ động vật hoang dã, hạn chế tiếp xúc gần với các trang trại nuôi động vật hoặc động vật hoang dã.

Về phía chính quyền, các cơ quan chức năng cần kiểm soát chặt nguồn bệnh từ động vật, các trại chăn nuôi, nhập khẩu gà vịt, lợn,… thực hiện một số biện pháp ngăn chặn địch bệnh, ví dụ kiểm dịch biên giới, kiểm soát cửa khẩu, hải quan; cách ly, sàng lọc những người có biểu hiện ốm, sốt để phát hiện, cách ly và điều trị kịp thời tránh lây lan. Cải thiện điều kiện vệ sinh, xử lý chất thải và kiểm soát dịch là những cách giúp ngăn chặn những dịch bệnh xuất hiện và lan rộng.

Phương Mai (tổng hợp)

Scroll to Top