Tăng cường hệ miễn dịch để phòng chống dịch bệnh

Hệ miễn dịch hay miễn nhiễm là cơ chế bảo vệ của cơ thể, giúp chúng ta phòng chống nhiều loại dịch bệnh, đặc biệt là các loại bệnh truyền nhiễm do virus, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng và cả một số bệnh mạn tính không lây.

Ở người có 3 loại miễn dịch: Miễn dịch bẩm sinh, miễn dịch thụ động và miễn dịch thích ứng.

Miễn dịch bẩm sinh là hàng rào bảo vệ tự nhiên (như da và niêm mạc), có nhiệm vụ giúp ngăn chặn sự xâm nhập của vật lạ vào cơ thể.

Miễn dịch thụ động là chức năng miễn dịch được “mượn” từ một nguồn khác và chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn. Ví dụ: Khi trẻ bú sữa mẹ, các kháng thể trong sữa mẹ sẽ tạo cho bé khả năng miễn dịch tạm thời đối với các bệnh mà người mẹ đã tiếp xúc.

Miễn dịch thích ứng (còn gọi là miễn dịch hoạt động) bao gồm hệ bạch huyết cùng các tế bào bạch cầu như bạch cầu trung tính, bạch cầu đơn nhân, bạch cầu đa nhân (bạch cầu hạt), các lympho bào B, T, NK…

Tế bào NK
Tế bào NK (Natural Killer Cell: tế bào sát thủ tự nhiên) trong hệ lympho bào.

+ Hệ bạch huyết được tạo thành bởi hệ thống các mạch bạch huyết và các hạch bạch huyết.

  • Mạch bạch huyết là một mạng lưới những ống nhỏ phân nhánh, chạy khắp cơ thể giống như mạch máu. Các mạch này chứa một chất lỏng trong suốt, nên chúng ta khó phát hiện. Ngoài ra, mạch bạch huyết còn chứa chất lỏng mô, chất thải và các tế bào của hệ thống miễn dịch.
  • Hạch bạch huyết là những khối nhỏ, hình hạt đậu, được kết nối bởi các mạch bạch huyết. Các hạch này thường là nơi tập trung các tế bào bạch cầu và cũng là nơi để bẫy virus, vi khuẩn và những vật lạ xâm nhập khác, bao gồm cả tế bào ung thư…

Trong một số trường hợp nhiễm trùng, chúng ta có thể phát hiện các hạch bạch huyết sưng lên, như ở vùng bẹn hoặc dưới hàm. Đây chính là chiến trường, nơi mà các lực lượng phòng vệ của hệ miễn dịch được huy động tập trung để chiến đấu chống kẻ thù xâm lược, với các biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau…

+ Tế bào bạch cầu:

Các tế bào bạch cầu lưu thông trong mạch bạch huyết cũng như trong hệ thống tuần hoàn máu, là lực lượng chủ yếu của hệ thống miễn dịch.

tế bào bạch cầu và tế bào hồng cầu
Các tế bào bạch cầu được nhuộm màu đậm (giữa) và các tế bào hồng cầu (màu nhạt) qua kính hiển vi.

Các tế bào bạch cầu như các thực bào (phagocytes), cùng các lympho bào B, T và NK, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau, giúp cơ thể phát hiện, bao vây, ghi nhớ và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh khi chúng xâm nhập vào cơ thể.

Trong 3 loại miễn dịch nói trên thì miễn dịch thích ứng có vai trò đáng chú ý nhất. Nó được phát triển trong suốt cuộc đời, mỗi khi chúng ta tiếp xúc với tác nhân gây bệnh hoặc khi chúng ta được chủng ngừa bằng vắc xin. Đây là phần chủ yếu mà mỗi cá nhân có thể tự cải thiện, tăng cường, nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình.

Trong trường hợp dịch bệnh bùng phát, những người có hệ miễn dịch tốt có thể sẽ không bị bệnh, hoặc nếu có, cũng dễ bình phục; trong khi đó, một người có hệ miễn dịch bị suy yếu, khi bị lây nhiễm có thể bị bệnh nặng, thậm chí dẫn đến tử vong.

tăng cường hệ miễn dịch

Một số yếu tố ảnh hưởng đến hệ miễn dịch

Khi hệ thống miễn dịch của một người không hoạt động như bình thường, có thể là do người đó:

– Được sinh ra bởi một hệ thống miễn dịch yếu. Điều này được gọi là suy giảm miễn dịch tiên phát.

– Mắc một căn bệnh hay một tác nhân làm suy yếu hệ thống miễn dịch. Ví dụ: nhiễm HIV, sởi, cúm; nghiện rượu, ma túy, thuốc lá; hoặc do ô nhiễm không khí; ngộ độc hóa chất, thuốc trừ sâu,…

– Dinh dưỡng kém: quá thiếu hoặc quá thừa một số chất cơ bản như protein, lipid, carbohydrat, cũng như các vitamin và khoáng chất,…

– Dùng lâu dài một số loại thuốc, như hóa trị ung thư, corticoid, các thuốc ức chế miễn dịch để chống thải ghép…

– Lạm dụng kháng sinh, làm mất quân bình hệ vi khuẩn đường ruột, vốn có mối liên hệ rất mật thiết với hệ miễn dịch.

– Thiếu vận động hoặc vận động quá sức.

– Thiếu ngủ.

– Bị áp lực về tinh thần (stress) và thể chất…

– Một số trường hợp hệ thống miễn dịch của một người bị lệch lạc, có thể chống lại các cơ quan của chính mình, gây ra những bệnh tự miễn dịch như bệnh đái tháo đường tuýp 1, viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ,…

Ngoài ra, với một số người bẩm sinh có hệ thống miễn dịch quá mẫn cảm, cũng có thể gặp những phản ứng bất lợi, như dễ bị dị ứng, hen suyễn…

Một số biện pháp để tăng cường hệ miễn dịch

Theo các chuyên gia về y tế, để tăng cường hệ miễn dịch và tạo sức khỏe tốt, mọi người cần phải chú ý:

– Dinh dưỡng lành mạnh và đầy đủ các dưỡng chất cơ bản (protein, lipid, carbohydrat), giúp cho các cơ quan của cơ thể hoạt động ổn định, điều hòa, trong đó có hệ miễn dịch.

– Ăn nhiều rau quả tươi để có thêm các vitamin như vitamin E, A, C, B6, B12, acid folic,… các khoáng chất vi lượng, cùng các chất hóa sinh thực vật khác rất cần

thiết cho hệ miễn dịch,… Ngoài ra, các chất xơ hòa tan và không hòa tan có nhiều trong rau quả, giúp sự phát triển của hệ vi sinh tốt trong đường ruột, cũng đã được chứng minh là có lợi cho hệ miễn dịch,…

– Tập thể dục đều đặn.

– Tránh không khí ô nhiễm.

– Tạo nhiều cơ hội tiếp xúc với thiên nhiên, có không khí trong lành, nhiều cây xanh và ánh sáng.

– Duy trì cân nặng khỏe mạnh, không để quá thừa hoặc thiếu cân.

– Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya hoặc làm việc quá sức,…

– Giữ tinh thần bình tĩnh, lạc quan, giảm thiểu căng thẳng (stress).

– Tránh xa ma túy, thuốc lá và các chất độc hại khác.

– Uống đủ nước.

– Hạn chế bia rượu.

– Giữ gìn vệ sinh cá nhân, tránh nhiễm khuẩn; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn,…

– Tránh tiếp xúc với người có bệnh truyền nhiễm. Nếu cần, phải có các biện pháp phòng vệ thích hợp.

tiêm chủng vắc xin đầy đủ
Tiêm phòng vắc xin đầy đủ.

– Cuối cùng, và cũng không kém phần quan trọng, là nên tiêm phòng vắc xin đầy đủ.

Duy Trung

Scroll to Top