Tai biến do dùng thuốc

Tai biến do dùng thuốc là những tai biến do điều trị bệnh bằng thuốc gây ra. Tai biến do dùng thuốc bao gồm:

– Những tác dụng không mong muốn của thuốc dù chúng đã được dùng đúng chỉ định.

– Những tác dụng không mong muốn do cách dùng thuốc không đúng của bác sĩ và/hoặc của chính bệnh nhân khi họ tự kê đơn, do bệnh nhân không dùng thuốc đúng theo đơn.

Trường hợp tai biến do dùng thuốc gây tử vong cho người bệnh được gọi là tai nạn điều trị. Trẻ em và người cao tuổi là những đối tượng hay bị loại tai biến này nhất vì: trẻ em cần được dùng những dạng thuốc bào chế chuyên biệt với liều lượng cực kỳ chính xác, còn ở người cao tuổi có ba yếu tố thuận lợi dễ gây tai biến là:

– Dùng nhiều thuốc. Rất nhiều người trên 65 tuổi mỗi ngày dùng ít nhất ba thứ thuốc.

– Suy giảm các chức năng sinh lý (suy thận, suy gan, mất nước,…), những yếu tố này làm thay đổi tính chất dược động học (chu kỳ từ hấp thu đến loại trừ) của thuốc.

– Suy giảm trí nhớ dễ gây dùng thuốc nhầm lẫn, dùng thuốc quá liều.

Nguyên nhân nào gây tai biến khi dùng thuốc

– Cơ thể không dung nạp thuốc.

– Bệnh nhân không thực hiện nghiêm chỉnh đơn thuốc, đặc biệt là dùng thuốc quá liều.

– Tương tác giữa các loại thuốc với nhau.

– Bệnh nhân tự ý dùng thuốc và nhất là thời gian dùng thuốc kéo dài.

– Có mẫn cảm với một hoặc nhiều thành phần của thuốc, dị ứng với thuốc, nghiện rượu.

Những thuốc hay gây tai biến

Thuốc kháng viêm không steroid, thuốc lợi tiểu, thuốc chống đông, các thuốc điều trị bệnh tăng huyết áp (thuốc ức chế men chuyển: [coversyl, zestril,…], thuốc đối kháng thụ thể angiotensin II [các sartans]), thuốc chống trầm cảm, thuốc chẹn beta, morphin.

Những con số có ý nghĩa

– Số người phải nhập viện vì tai biến do dùng thuốc vào khoảng 3,6% người dùng thuốc.

– Có 2/3 số người bị tai biến do dùng thuốc khi dùng một thuốc.

– Có 1/3 số người dùng thuốc nhập viện vì bị tương tác thuốc.

– Khoảng 10% người cao tuổi nhập viện vì tai biến khi dùng thuốc.

– Những tai biến do dùng thuốc thường gặp ở 20% các bệnh tim mạch (ngất, ngừng tim), 11% các bệnh thần kinh (động kinh), 9% các bệnh dạ dày – ruột (chảy máu tiêu hóa, thủng dạ dày, 9% rối loạn toàn thân (khó ở [maleise], suy nhược cơ thể).

Hậu quả

tai bien do dung thuoc

Một trong những tai biến do thuốc là co thắt khí quản, gây khó thở, có thể nguy hiểm đến tính mạng

Hay gặp nhất là: hạ đường huyết, các bệnh tiêu hóa (loét dạ dày, thủng dạ dày, viêm dạ dày cấp, chảy máu tiêu hóa), hạ huyết áp khi đứng, giảm kali máu, suy thận, các bệnh dị ứng (phù quincke, sốc phản vệ, mày đay), các bệnh da và niêm mạc, các rối loạn thần kinh – tâm thần (hội chứng lú lẫn ở người cao tuổi).

Xử trí và phòng ngừa tai biến do dùng thuốc như thế nào?

Nếu bệnh nhân có các triệu chứng, dấu hiệu nặng và/hoặc có các triệu chứng mới xuất hiện trong quá trình điều trị, các rối loạn hành vi dù nhẹ, cần phải đưa bệnh nhân đi khám bệnh ngay hoặc nhập viện theo dõi và điều trị.

Những biện pháp phòng ngừa chính: thực hiện nghiêm chỉnh đơn thuốc của bác sĩ, đọc kỹ hướng dẫn sử dụng thuốc trước khi dùng, không uống rượu khi đang dùng thuốc, với người cao tuổi đang dùng nhiều loại thuốc, cần làm một số xét nghiệm tối thiểu về lâm sàng và sinh hóa. Ở người cao tuổi nếu thấy xuất hiện một triệu chứng hoặc biểu hiện gì mới trong quá trình điều trị cần phải xem có phải do một thuốc nào gây ra không để kịp thời xử trí.

GS. Phạm Gia Cường

Menu