Ketamin là thuốc hay ma túy?

Gần đây, các cơ quan chức năng nước ta đã phát hiện các trường hợp buôn lậu Ketamin với quy mô lớn cùng với nhiều vụ sử dụng tập thể Ketamin như một chất ma túy để làm thuốc giải trí trong các vũ trường, khách sạn, quán bar, karaoke,… khiến dư luận rất quan tâm.

Ketamin là gì?

Từ nửa thế kỷ trước, Ketamin từng được sử dụng rộng rãi để làm thuốc gây mê trong các bệnh viện. Ketamin cũng có tác dụng gây tê, giảm đau cấp tính, mạn tính và hội chứng căng thẳng sau chấn thương (PTSD). Ketamin còn được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa vào Danh mục Thuốc thiết yếu, nhờ hiệu quả và tính an toàn vượt trội của nó so với các thuốc gây mê và gây tê khác.

Ketamin cũng là thuốc gây mê được sử dụng rộng rãi trong thú y. Mới đây, vào ngày 5.3.2019, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) lại vừa duyệt cho phép lưu hành một dược phẩm dưới dạng xịt mũi, chứa chất esketamin (một đồng phân của Ketamin), với tên thương mại là Spravato để trị các trường hợp trầm cảm nặng, có nguy cơ dẫn đến tự sát, mà không thể điều trị bằng các thuốc chống trầm cảm thông thường. Dược phẩm này đặc biệt chỉ được dùng trong các cơ sở y tế, với sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ.

ketamin là thuốc gì

Một đồng phân của Ketamin vừa được FDA cho phép lưu hành với chỉ định trị trầm cảm.

Vậy Ketamin là dược chất hay ma túy?

Ketamin là một chất hóa học có cấu trúc tương tự như phencyclidin (PCP), được tổng hợp từ năm 1962, và được cho phép thử nghiệm như một dược chất có tác dụng gây mê trong phẫu thuật từ năm 1964.

Dưới dạng tiêm tĩnh mạch, Ketamin có tác dụng nhanh, dễ sử dụng, không đòi hỏi về cơ sở và trang thiết bị cao, thích hợp cho các đơn vị y tế cơ sở và các bệnh viện dã chiến. Từ năm 1970, Ketamin đã được quân đội Mỹ sử dụng rộng rãi để làm thuốc gây tê và gây mê cho binh sĩ tại chiến trường Việt Nam.

Trong khi gây mê, Ketamin gây mất ý thức, mất cảm giác đau, nhưng không làm mất phản ứng hầu và thanh quản, và ít gây rối loạn tuần hoàn hoặc hô hấp, giảm rủi ro tai biến so với các loại thuốc gây mê khác. Hiện nay, Ketamin là thuốc gây mê được sử dụng rộng rãi nhất trong thú y và được dùng tại bệnh viện trong một số quy trình phẫu thuật hoặc giảm đau sau chấn thương ở người.

Những nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học tại Đại học Yale, Hoa Kỳ, còn cho thấy: ketamin thúc đẩy các tế bào thần kinh trong não tạo ra những mối kết nối mới. Điều này giải thích một phần về tác dụng chống trầm cảm vượt trội của Ketamin. Trong khi thuốc chống trầm cảm điển hình có thể mất vài tuần để bắt đầu có tác dụng, thì esketamin dùng xịt mũi có thể làm cho người bị bệnh cảm thấy tốt hơn sau vài giờ.

Tuy nhiên, khi dùng dưới dạng thuốc tiêm, hít, hút, hay uống, Ketamin cũng có thể có một số tác dụng phụ: người dùng có những ảo giác trong nhìn, nghe, ngửi, nếm… với cảm nhận thực tế khác với người bình thường. Người dùng thuốc có thể trong một lúc cảm thấy người như bay bổng, sảng khoái, tự tin, dễ giao tiếp, tăng ham muốn tình dục,…

Chính từ các tác dụng phụ này, ngày nay Ketamin được “dân chơi” – nhất là thanh thiếu niên – lạm dụng như một loại thuốc để giải trí và dần dần trở nên nghiện Ketamin, làm cho loại thuốc này trở thành một thứ ma túy nguy hiểm.

Ketamin còn nguy hiểm ở chỗ nó có thể nhanh chóng làm con người tê liệt, mất khả năng kháng cự, nên các băng nhóm tội phạm như trộm cướp, hiếp dâm,… cũng có thể sử dụng nó để gây tội ác.

ketamin là gì

Bị lạm dụng, Ketamin đã trở thành thứ ma tuy nguy hiểm

Trên thị trường đen (bất hợp pháp), Ketamin thường có dạng bột tinh thể màu trắng, mà các “dân chơi” thường dùng hít vào mũi sau khi đã hơ nóng. Nó cũng có thể được chế thành dạng viên nén, viên kẹo, hoặc dạng hòa tan trong chất lỏng để nhai, hút, chích, uống,… với nhiều tên lóng khác nhau, như: K, Ke, “vitamin K”… (tiếng Việt), và K, super K, ket, kitkat, hoặc horse trank… (tiếng Anh).

Khi dùng với liều cao, người dùng có thể cảm thấy:

  • Tăng nhịp tim, tăng huyết áp, nôn ói, sốt,…
  • Nói chậm và mờ mắt, có ảo giác, lo lắng, rối loạn nhân cách, hoảng loạn hoặc có hành vi bạo lực, dễ gây tai nạn giao thông.
  • Cứng cơ, mất khả năng di chuyển; co giật, co thắt thanh quản, nhìn đôi,…
  • Hôn mê và trải nghiệm cận kề cái chết.
  • Tử vong.

Tác dụng của Ketamin trên mỗi người một khác, tùy theo tình trạng sức khỏe, cân nặng, tuổi tác, dạng thuốc, liều lượng, thời gian sử dụng (lần đầu hay đã dùng nhiều lần), các thuốc và thực phẩm đã dùng,… Sau khi dùng nhiều lần, thuốc sẽ giảm dần tác dụng. Người dùng muốn có được cảm giác sảng khoái như lúc đầu, cần phải tăng liều cao dần lên.

Sử dụng thường xuyên Ketamin cuối cùng có thể gây ra:

  • Nhức đầu, đau bụng mạn tính; viêm và đau bàng quang, tiểu không tự chủ (Hội chứng bàng quang do Ketamin).
  • Khứu giác kém, mất mùi vị (do thuốc hít vào mũi).
  • Trí nhớ kém, khó suy nghĩ và tập trung,…
  • Loạn thần, hoang tưởng, gây rối loạn nhân cách, có thể có những hành vi gây tổn hại cho bản thân hoặc cho người khác…

Khi sử dụng Ketamin chung với rượu hoặc các loại ma túy khác, sẽ dễ gây căng thẳng cho cơ thể, làm trầm trọng thêm các tác dụng không mong muốn, và dễ dẫn đến tử vong.

Nếu ngưng thuốc, người dùng sẽ thấy mệt mỏi, và rơi vào trạng thái trầm cảm: cảm thấy buồn phiền như không còn sức sống, đồng thời trong người thấy bất an, mệt mỏi, đau nhức, khó chịu… khiến người dùng lại muốn tìm đến thuốc, và dần dần, họ sẽ trở nên phụ thuộc vào thuốc (nghiện Ketamin), với những hậu quả tiêu cực khó lường về sức khỏe, tài chính, xã hội…

Như vậy, Ketamin có thể là một hoạt chất có nhiều tác dụng. Nó ví như một con dao hai lưỡi: Khi sử dụng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, phù hợp với bệnh lý, nó sẽ mang lại lợi ích trong việc bảo vệ sức khỏe. Nếu sử dụng Ketamin chỉ để giải trí; theo sự rủ rê, bắt chước; hoặc cho những mục tiêu bất hợp pháp khác, chất thuốc này sẽ mang lại nhiều hậu quả rất tai hại.

Vì vậy, mọi người, nhất là các bạn trẻ, cần hết sức cảnh giác. Tốt nhất là không nên dùng thử dù chỉ một lần.

DS. Huỳnh Trà Kiệu

Menu