Ho ở trẻ em nguyên nhân và cách chữa trị

Ho là triệu chứng thường được các bậc phụ huynh than phiền khi đưa trẻ đến phòng khám nhi khoa. Ho là phản xạ có lợi cho cơ thể nhưng cũng bất lợi khi ho quá nhiều.

Ho là phản xạ có lợi cho cơ thể để bảo vệ cơ thể khi dị vật xâm nhập vào đường hô hấp và để tống xuất dịch tiết, tránh gây biến chứng tắc đàm và xẹp phổi. Như vậy, ho có ích cho cơ thể và không nên ức chế phản xạ ho.

Ho có thể ảnh hưởng đến trẻ và những người xung quanh. Khi cơn ho với tần suất dày đặc có thể làm cho trẻ mất ngủ, ăn có thể bị ói. Trẻ ho nhiều ảnh hưởng đến các bạn trong lớp. Ho nhiều, đặc biệt ho về đêm khiến cả trẻ lẫn bố mẹ mất ngủ, ảnh hưởng sức khỏe và năng suất lao động. Vì vậy, khi ho quá nhiều ảnh hưởng đến trẻ, bác sĩ ngoài điều trị bệnh gây ra triệu chứng ho còn phải điều trị để giảm bớt tần suất cơn ho.

Ho không những là triệu chứng của bệnh lý hô hấp mà còn của các bệnh lý tim, tiêu hóa, tâm lý, tác dụng phụ của thuốc.

Cơ chế của ho

Các yếu tố kích thích gây ho như đàm nhớt, chất viêm, không khí lạnh… tác động lên thụ thể ho ở đường hô hấp (mũi, họng, thanh quản…), ống tai ngoài, dạ dày, màng phổi… theo đường thần kinh dẫn truyền lên trung tâm ho ở não. Từ trung tâm ho ở não sẽ dẫn truyền xung thần kinh đến cơ hô hấp thực hiện phản xạ ho.

ho ở trẻ em

Nguyên nhân ho

Quan trọng nhất là phải điều trị nguyên nhân ho:

Nguyên nhân chủ yếu gây ho là do virus gây viêm đường hô hấp. Do đó, kháng sinh hầu như không hiệu quả trong điều trị ho cấp tính vì kháng sinh chỉ diệt được vi trùng chứ không diệt được virus. Cách điều trị ho do virus là kiên nhẫn đợi chờ cho hết ho, thường sau 2-3 tuần.

Những dấu hiệu ho do vi trùng: ho kéo dài trên 2 – 3 tuần không giảm kèm sốt hoặc đàm mủ xanh, vàng; ho khan kéo dài trên 2-3 tuần không thuyên giảm. Điều trị kháng sinh sẽ làm giảm ho rõ rệt sau 2-3 ngày điều trị.

+ Ho do suyễn điều trị đặc hiệu là hít khí dung salbutamol.
+ Ho do trào ngược dạ dày thực quản thì phải dùng thuốc kháng tiết acid dạ dày.

Điều trị triệu chứng ho:

Khi ho gây ra do virus (tác nhân không có thuốc điều trị) và cơn ho gây ảnh hưởng đến trẻ. Đa số các thuốc trị ho trẻ em đều chưa được chứng minh có hiệu quả mà còn có thể gây độc và nhiều tác dụng phụ, chỉ có rửa hoặc nhỏ mũi kèm hút đàm nhớt và dùng mật ong là 2 cách được chứng minh có hiệu quả và được Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo sử dụng. Xem thêm bài viết tại đây.

+ Hút sạch đàm nhớt: rửa mũi, hút sạch đàm nhớt là biện pháp cơ học được chứng minh có hiệu quả làm giảm ho. Kỹ thuật rửa mũi hoặc hút đàm cần được nhân viên y tế hướng dẫn thực hiện.

cách trị ho ở trẻ em

Dạy để trẻ biết cách thực hiện và chấp nhận rửa mũi

+ Uống nhiều nước ấm hoặc ăn cháo, uống sữa ấm: làm loãng đàm nhớt để dễ tống xuất, làm dịu niêm mạc hô hấp.
+ Hít hơi ẩm: làm loãng chất tiết đường hô hấp để dễ tống xuất.
+ Thuốc làm loãng đàm để dễ tống xuất: bromhexin, N-acetylcystein, ambroxol, guaifenesin chỉ nên dùng khi đã được các bác sĩ khám và chỉ định, nhất là với trẻ dưới 2 tuổi.
+ Mật ong dùng cho trẻ trên 1 tuổi, uống một lần buổi tối trước khi ngủ được chứng minh làm giảm triệu chứng ho đêm.
+ Kẹo ngậm giảm ho được khuyến cáo sử dụng cho trẻ trên 6 tuổi do an toàn không có tác dụng phụ, mặc dù chưa có nghiên cứu thấy hiệu quả.
+ Thuốc ức chế trung tâm ho ở não: codeine không được khuyên cáo sử dụng cho trẻ em vì chưa thấy có hiệu quả nhưng làm tăng nguy cơ trẻ ngộ độc thuốc. Dextromethophan không được dùng cho trẻ dưới 4 tuổi, trẻ lớn hơn phải dùng theo đúng liều quy định vì có thể ngộ độc khi dùng quá liều.
+ Thuốc antihistamin: chlorpheniramin, cetirizin, desloratadin không được khuyến cáo sử dụng để giảm ho cho trẻ em vì không thấy có hiệu quả và tăng nguy cơ tác dụng phụ của thuốc.

Lưu ý: Khi trẻ dưới 2 tuổi bị ho, tuyệt đối không xoa, bôi các loại dầu có chứa menthol (bạc hà) vì chất này có thể ức chế hô hấp, tuần hoàn ở trẻ.

BS. Phạm Thế Vinh

Menu