Dị tật tinh hoàn ẩn có thể gây vô sinh nam

Vô sinh có thể do nam (40%), do nữ (50%), không rõ nguyên nhân (10%). Vô sinh nam có nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó có thể do dị tật tinh hoàn ẩn không được điều trị. Khi bị tinh hoàn ẩn cả hai bên, nếu không chữa trị sớm trước 5 tuổi, lớn lên có thể bị vô sinh.

Tinh hoàn ẩn là gì?

Tinh hoàn ẩn hay còn gọi là tinh hoàn chưa xuống hoặc vắng tinh hoàn ở bé trai và có thể gặp ngay cả người đã trưởng thành. Đây là bệnh đặc biệt, xảy ra ngay từ khi mới chào đời ở bé trai do tinh hoàn một hoặc hai bên không xuống bìu. Ở trẻ bình thường, trong thời kỳ bào thai, hai tinh hoàn của thai nam phát triển trong ổ bụng của thai nhi, vào tháng thứ bảy của thai kỳ chúng di chuyển dần về phía dưới để đi vào trong bìu.

Nếu quá trình di chuyển xảy ra không hoàn toàn đối với một hoặc cả hai tinh hoàn sẽ làm xuất hiện tật tinh hoàn ẩn. Theo các thống kê cho thấy trẻ em nam sinh thiếu tháng dễ mắc dị tật này hơn trẻ em nam sinh đủ tháng và có khoảng 30% trẻ em nam bị tinh hoàn ẩn xảy ra cả hai bên. Thông thường dị tật tinh hoàn ẩn bên phải chiếm tỷ lệ cao hơn bên trái.

Như vậy, tinh hoàn ẩn là sự bất thường khi tinh hoàn không nằm trong bìu mà do còn nằm lại trên đường di chuyển tới bìu trong thời kỳ phôi thai. Nếu trong năm đầu sau sinh mà cả hai tinh hoàn vẫn chưa có mặt trong bìu có thể nói chắc chắn là trẻ mắc dị tật tinh hoàn ẩn.

tinh hoàn ẩn

1, 2, 3 là những vị trí thường gặp của tinh hoàn ẩn

Cần lưu ý là lúc trẻ em nam mới sinh ra có tới 70% số tinh hoàn chưa xuống ngay trong bìu, tuy vậy, bác sĩ chuyên khoa ngoại nhi có kinh nghiệm vẫn có thể sờ thấy, bằng cách khám lâm sàng và nhận biết tinh hoàn của trẻ đang ở đâu chứ không phải không có tinh hoàn hoặc tinh hoàn ẩn. Tỷ lệ 30% còn lại, không thể xác định được vị trí của tinh hoàn, nó có thể có nhưng ở rất sâu, thậm chí ở trong ổ bụng hoặc cũng có thể không có tinh hoàn.

Ngoài ra, có thể gặp một trường hợp bệnh lý khác, đó là tinh hoàn lúc sờ thấy ở bìu, có lúc lại không sờ thấy. Trường hợp này người ta gọi là “tinh hoàn lò xo” do tinh hoàn di động lên lên xuống xuống giữa bìu và bẹn. Thông thường, “tinh hoàn lò xo” không cần phải điều trị, nhưng cần phải được khám và theo dõi thường xuyên, bởi vì, khi trẻ lớn lên, độ co giãn của “lò xo” không phát triển theo, dẫn đến ẩn tinh hoàn thực sự.

Nguyên nhân tinh hoàn ẩn

Theo thống kê của các tác giả có khoảng từ 2 – 3% trẻ em nam sinh ra mắc chứng tinh hoàn ẩn và một trong số đó không chữa trị kịp thời, lớn lên vẫn bị, bởi vì, bệnh này không tự khỏi. Có rất nhiều nguyên nhân gây ra hiện tượng tinh hoàn ẩn, trong đó do rối loạn nội tiết tố đóng vai trò quan trọng nhất bởi rối loạn trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục hoặc do rối loạn tổng hợp testosteron khiến cho tinh hoàn phát triển không bình thường.

Bên cạnh đó, dị tật bẩm sinh khác cũng đóng một vai trò đáng kể, bởi vì, có từ 2 – 3% trẻ em nam bị tinh hoàn ẩn thường kết hợp với các dị tật bẩm sinh khác trên cơ thể hoặc có bất thường của nhiễm sắc thể hoặc do tật ái nam ái nữ hoặc kèm theo dị dạng ở đường tiết niệu (dị tật lỗ đái thấp, suy tuyến sinh dục…).

Dị tật tinh hoàn ẩn có thể do di truyền, có nghĩa là, nếu ông bố mắc bệnh tinh hoàn ẩn (đã được chữa trị), tỷ lệ sinh con bị tật tinh hoàn ẩn sẽ gia tăng. Hoặc một số trẻ trai vừa bị tinh hoàn ẩn vừa bị kèm theo thoát vị bẹn.

Ngoài ra, tinh hoàn ẩn có thể do dây thần kinh chằng bìu – tinh hoàn phát triển không bình thường khiến cho tinh hoàn bị treo lơ lửng ở trên và không xuống được bìu.

Một số chuyên gia về nam học cho biết nhiều trường hợp nam giới bị mắc chứng tinh hoàn ẩn không xác định được nguyên nhân.

Biến chứng của dị tật tinh hoàn ẩn

Dị tật tinh hoàn ẩn có thể gây ra vô sinh. Nếu trẻ em nam bị tinh hoàn ẩn không được chữa trị lúc dưới 5 tuổi, lớn lên có khả năng vô sinh (khoảng 75%). Nguy hiểm hơn, khi bị dị tật tinh hoàn ẩn, tinh hoàn rất dễ bị thoái hóa, loạn sản có thể dẫn đến ung thư hóa tinh hoàn.

Ngoài ra, khi đang là trẻ em hoặc lớn lên thành người trưởng thành bị tinh hoàn ẩn có thể gặp các biến chứng xoắn vặn tinh hoàn, chân thương vỡ tinh hoàn ẩn… rất nguy hiểm, nhất là khi ở xa bệnh viện.

Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị bệnh tinh hoàn ẩn ở trẻ em nam lúc còn bé là hết sức quan trọng.

Nguyên tắc điều trị tinh hoàn ẩn

Chỉ định mổ để đưa tinh hoàn về đúng vị trí của nó tốt nhất khi trẻ từ 1 – 2 tuổi, muộn hơn có thể lúc trẻ dưới 5 tuổi để duy trì được khả năng sinh sản. Nếu không được điều trị sớm, khi đã ở tuổi dậy thì, tinh hoàn đã teo, mất chức năng hoặc nguy cơ thoái hóa cao thì phải cắt bỏ tinh hoàn teo.

tinh hoàn ẩn là gì

Mổ đưa tinh hoàn về đúng vị trí tốt nhất khi trẻ 1 – 2 tuổi

Việc điều trị bằng phương pháp nào là do bác sĩ khám bệnh quyết định và sẽ có sự tư vấn cho người nhà về ích lợi của từng phương pháp để người nhà biết và phối hợp với bác sĩ điều trị nhằm đưa đến kết quả tốt nhất có thể (ngay cả người trưởng thành bị tinh hoàn ẩn chưa được điều trị bao giờ).

Theo các chuyên gia, với các bé dưới 1 tuổi, nếu tinh hoàn chưa xuống bìu nhưng sờ nắn thấy ở ống bẹn, thấp về phía túi bìu thì nên theo dõi thêm, một số trường hợp tinh hoàn sẽ xuống bìu khi trẻ đến 1 tuổi.

Nếu sau một năm tuổi mà tinh hoàn vẫn chưa xuống bìu thì nên điều trị nội khoa (dùng thuốc) và chuẩn bị phẫu thuật sớm. Nếu siêu âm thấy tinh hoàn trong ổ bụng thì nên mổ sớm vào những tháng cuối của năm tuổi đầu tiên.

Lời khuyên của bác sĩ

Ngay từ khi trẻ em trai được sinh ra, bố mẹ hoặc người chăm sóc em bé cần kiểm tra ngay tổng thể toàn thân của em bé (xem có dị tật gì không), trong đó nên kiểm tra tình trạng bìu hai bên của bé. Bởi vì, ngay từ khi trẻ em trai còn rất nhỏ, bố mẹ có thể phát hiện sớm các bất thường ở bộ phận sinh dục của con, trong đó có bất thường về vị trí và kích cỡ của tinh hoàn hoặc nhìn thấy túi bìu không cân đối, một bên trông bình thường và bên kia nhỏ hoặc xẹp lép (ẩn tinh hoàn một bên) hoặc cả hai túi bìu nhỏ, xẹp, lúc này khi sờ vào bìu không thấy tinh hoàn ở một hoặc cả hai bên.

Nếu nghi ngờ, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa ngoại nhi để khám, không nên chủ quan, bởi vì bệnh tinh hoàn ẩn không tự khỏi. Không nên nghe theo sự mách bảo của người không am hiểu về chuyên môn y học tự mua thuốc hoặc làm các động tác phi khoa học, bệnh không những không khỏi mà còn gây nguy hiểm cho trẻ.

PGS.TS.BS. Bùi Khắc Hậu

Menu