Chế độ ăn chay cho người bệnh đái tháo đường type 2

Một chế độ ăn cân bằng là cần thiết đối với tất cả mọi người, đặc biệt khi bạn muốn phòng và điều trị bệnh tiểu đường (đái tháo đường) type 2. Bên cạnh chế độ ăn dành cho người tiểu đường được đề xuất bởi các chuyên gia y tế, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy ăn chay cũng có tác dụng tốt đối với phòng và điều trị bệnh tiểu đường tuýp 2, thậm chí còn mang lại những kết quả tốt hơn.

Một số chế độ ăn chay hiện nay

– Chế độ thuần chay (Vega): người theo chế độ ăn chay này không ăn bất kỳ sản phẩm nào có nguồn gốc động vật bao gồm các loại thịt, trứng và những sản phẩm từ sữa.

– Chế độ ăn chay Lacto: Người ăn chay theo chế độ Lacto không ăn các loại thịt và trứng. Tuy nhiên, họ có thể ăn những sản phẩm từ sữa.

– Chế độ ăn chay Ovo: Người theo chế độ ăn chay Ovo không ăn các loại thịt và các sản phẩm từ sữa. Tuy nhiên họ có thể ăn trứng.

– Chế độ ăn chay Lacto-ovo: Người theo chế độ ăn chay này không ăn các loại thịt nhưng họ có thể ăn sản phẩm từ trứng và sữa.

Ăn chay và phòng, điều trị bệnh tiểu đường type 2

Một số nghiên cứu thấy rằng chế độ ăn chay từ sớm giúp phòng bệnh đái tháo đường. Một nghiên cứu trên 8.401 người theo đạo Cơ Đốc Phục Lâm không mắc bệnh tiểu đường trong 17 năm cho thấy ăn chay giảm 74% nguy cơ mắc bệnh tiểu đường so với chế độ ăn có thịt hàng tuần.

bệnh tiểu đường nên ăn gì

Ăn chay mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong phòng và điều trị bệnh tiểu đường tuýp 2

Nghiên cứu khác trên 183 người trong 5 năm chỉ ra rằng việc tuân thủ lâu dài chế độ ăn chay giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường 35% so với những người không ăn chay. Quan trọng là, những người không ăn chay chuyển qua chế độ ăn chay thì nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thấp hơn 53% so với những người vẫn ăn chế độ ăn đa dạng có thịt.

Bên cạnh đó, ăn chay khi đang điều trị bệnh đái tháo đường cũng mang lại những hiệu quả hỗ trợ tích cực như giảm cân nhiều hơn, cải thiện sự nhạy cảm của cơ thể với insulin và giảm mỡ ở nội tạng.

Một nghiên cứu đăng trên Pubmed so sánh hiệu quả của ăn chay và bữa ăn được đề xuất bởi ADA (Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ) ở những phụ nữ trưởng thành quá cân trong 22 tuần, đưa ra kết quả là chỉ số HbA1c giảm 0,96% ở nhóm ăn chay so với 0,56% ở nhóm ăn theo chế độ ăn đề xuất bởi ADA và cân nặng cơ thể giảm 6,5 kg ở nhóm ăn chay so với 3,1 kg ở nhóm ADA. Nhóm ăn chay vẫn tiếp tục duy trì hiệu quả một năm tiếp theo.

Ăn chay giúp giảm biến chứng bệnh tiểu đường

Ăn chay giúp giảm biến chứng tim mạch. Những người thực hiện chế độ ăn chay lacto-ovo giảm đáng kể những yếu tố nguy cơ tim mạch, đặc biệt là huyết áp, mỡ máu, và đường huyết so với những người trung thành với bữa ăn đa dạng.

Trong một nghiên cứu ở Anh trên 44.561 người ăn chay cho thấy người ăn chay có BMI, mỡ máu xấu và huyết áp tâm thu thấp hơn những người không ăn chay. Nguy cơ mắc bệnh thiếu máu cục bộ cơ tim ở những người ăn chay giảm 32%.

Khi xem xét những nguy cơ khác của bệnh đái tháo đường và các bệnh đồng mắc, một nghiên cứu thực hiện trong 20 tuần cho thấy một chế độ ăn chay được bổ sung vitamin B12 có sự giảm đáng kể đau thần kinh so với nhóm chỉ bổ sung vitamin B12, sự khác biệt là giảm 9,1 điểm so với 0,9 điểm trên thang đo mức độ đau.

Những người mắc bệnh tiểu đường kèm suy thận cho thấy độ thanh thải creatinin, mức protein niệu và hàm lượng cholesterol cải thiện đáng kể sau một năm ăn chay.

Mặc dù ăn chay đã được chứng minh mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong phòng và điều trị bệnh tiểu đường nhưng bên cạnh những ưu điểm vẫn còn tồn tại một số nhược điểm cần khắc phục.

Một chế độ ăn chay với nhiều đồ ăn nhanh có thể gây thừa Calo. Nếu chế độ ăn chay thiên về ngũ cốc tinh chế, đồ ngọt và chất béo dạng chưa bão hòa có thể sẽ không tốt cho sức khỏe ngang với bữa ăn chứa thịt. Ngoài ra, những người không ăn thịt hoặc cá có thể gây thiếu một số chất dinh dưỡng nhất định.

Bổ sung dinh dưỡng khi ăn chay

Việc thay thế thịt bằng các loại thức ăn giàu đạm thực vật có thể mang lại những hiệu quả dinh dưỡng cho bữa ăn. Ví dụ, đậu nành là thức ăn chứa đạm được dùng phổ biến trong bữa ăn chay. Thực phẩm này chứa hàm lượng cao lysin, leucin, isoleucin, phenylalanin, calci và phosphat, tất cả những chất này hỗ trợ tăng kiểm soát đường huyết và sự nhạy cảm của insulin.

Khi ăn chay với nhiều rau xanh và hoa quả, hàm lượng cao chất xơ hòa tan trong bữa ăn có lợi cho kiểm soát đái tháo đường. Chất xơ hòa tan có thể khóa đường, làm đường chậm hấp thu vào máu.

Tuy nhiên, người ăn chay thường bị thiếu sắt. Nguyên nhân là vì sắt heme, loại sắt dễ hấp thu hơn, chỉ có trong thực phẩm có nguồn gốc động vật như gan lợn, gan gà, thịt bò và thịt gà. Loại sắt trong thực vật là sắt non-heme, có trong rau xanh, đậu xanh, đậu đỏ. Vitamin C có thể giúp sắt non-heme hấp thu tốt hơn.

chế độ ăn cho người tiểu đường

Phân biệt sắt heme và sắt non-heme

Chế độ ăn thuần chay (không ăn các sản phẩm từ sữa động vật) có thể ít calci hơn so với những người ăn chay lacto-ovo và những người không ăn chay. Để đảm bảo cung cấp đủ calci, người ăn chay nên sử dụng thêm thực phẩm bổ sung chứa calci. Thêm nữa, cần cung cấp vitamin D cho người cao tuổi ăn chay và những người ít khi ra ngoài trời.

Kẽm có nhiều trong thịt nhưng cũng có nhiều trong những thực phẩm có nguồn gốc thực vật như bánh mì và các loại hạt, ngũ cốc. Tuy nhiên, ngũ cốc và các loại hạt không chỉ giàu kẽm mà còn chứa nhiều acid phytic, một chất làm cản trở hấp thu kẽm và các chất như calci, sắt, đồng và magiê. Do đó, người ăn chay cũng có thể bị thiếu kẽm. Ngâm hoặc lên men các loại hạt sẽ giúp làm giảm lượng acid phytic trong thực phẩm.

Người ăn chay, đặc biệt những người ăn thuần chay thường thiếu vitamin B12. Lý do là vì vitamin B12 có nhiều trong trứng, sữa, thịt và có ít trong thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Thiếu vitamin B12 dài ngày có thể gây ra thiếu máu và tổn thương thần kinh không hồi phục.

Người ăn chay, đặc biệt những người đang mắc bệnh đái tháo đường, phụ nữ có thai, phụ nữ đang cho con bú nên xét nghiệm hàm lượng vitamin B12 định kỳ. Vitamin B12 có thể bổ sung từ sữa chua, chiết xuất men bia, bơ, phomat và những sản phẩm lên men từ đậu tương (đậu nành).

Với nhiều kết quả nghiên cứu chứng minh hiệu quả của ăn chay đối với bệnh tiểu đường, ăn chay là chế độ ăn có thể được lựa chọn khi cần phòng và điều trị bệnh tiểu đường týp 2. Ăn chay đúng cách nên bao gồm nhiều rau và trái cây, hạn chế thức ăn nhanh và chú ý bổ sung những chất dinh dưỡng có thể bị thiếu.

Nếu chưa kiêng thịt được hoàn toàn, bạn có thể chọn chế độ ăn chay bán phần, kiêng các loại thịt đỏ (thịt bò, thịt cừu) và ăn có kiểm soát thịt gia cầm, cá, các loại động vật có vỏ và các sản phẩm từ trứng và sữa. Để mang lại hiệu quả hỗ trợ tốt nhất, bạn cần kết hợp chế độ ăn kiêng với chế độ luyện tập cũng như nghỉ ngơi hợp lý.

DS. Võ Thanh Hồng

Menu