Cần chú ý gì khi bổ sung canxi cho người lớn tuổi

Trước đây, vì ngộ nhận canxi sẽ cải thiện được bệnh loãng xương tuổi già mà người ta khuyến khích dùng với quan niệm “canxi là chiếc gậy của tuổi già”. Ngày nay, sau nhiều nghiên cứu khoa học, quan niệm đó không còn đúng nữa.

Canxi và sức khỏe của xương

Vitamin D dưới dạng hoạt tính kích thích ruột giúp cho quá trình hấp thu calci và phospho từ thức ăn, mặt khác nó còn giữ cho tỷ lệ calci/phospho dạng hòa tan trong máu ổn định, tạo điều kiện hình thành phosphat calci dạng không tan bám vào khung xương, tạo nên mật độ xương (BMD – bone material density).

Ngược lại, dạng canxi không tan ở xương theo sự điều tiết của hormon cận giáp cũng có thể chuyển thành canxi dạng tan trong máu để ổn định nồng độ canxi máu đảm bảo cho các hoạt động khác hay thải ra ngoài. Quá trình này gọi là quá trình mất canxi xương, làm giảm mật độ xương. Ví dụ: khi mang thai nếu bà mẹ có khẩu phần ăn không đủ canxi thì cơ thể tự điều chỉnh theo cơ chế này để có đủ canxi trong máu nuôi thai.

Một bộ xương khỏe mạnh phải có mô hình tốt (không bị cong vẹo, xô lệch), có mật độ xương tối ưu (chắc, dẻo dai đủ sức nâng đỡ cơ thể, chịu được lực tác động bên ngoài, không dễ bị gãy). Theo đó, canxi là nguyên liệu không thể thiếu cho quá trình tạo xương, giữ mật độ xương, đảm bảo cho sức khỏe của xương.

Quá trình tạo xương và hủy xương diễn ra song song và suốt đời nhưng tùy theo độ tuổi mà mức độ của các quá trình này khác nhau. Khi còn nhỏ đang ở độ tuổi trưởng thành, quá trình tạo xương mạnh hơn quá trình hủy xương, xương sẽ to lên dài ra. Từ tuổi đã trưởng thành đến tuổi trung niên, hai quá trình này cân bằng. Tuổi già, quá trình hủy xương mạnh hơn quá trình tạo xương, xương vẫn giữ thể tích như cũ nhưng mật độ xương giảm. Khi mật độ xương giảm đến một ngưỡng nào đó thì coi là bị loãng xương.

Lúc già, do sự thay đổi và có thể cả sự rối loạn về mặt hấp thu và chuyển hóa canxi mà mật độ xương giảm đến mức bị coi là loãng xương. Lúc này, nếu chỉ thuần túy tăng cường việc cung cấp canxi và vitamin D thì cũng không thể làm đảo ngược quá trình loãng xương.

Một nghiên cứu tại Mỹ trên 36.000 người mãn kinh từ 50 – 70 tuổi thấy dùng mỗi ngày 1.000mg calci và 400IU vitamin D có làm tăng mật độ xương lên chút ít nhưng không đáng kể so với mức giảm trước đó. Theo đó, trong loãng xương do tuổi già dùng calci không có thêm lợi ích gì.

Thừa canxi ở người già

Dùng canxi liều cao hoặc dùng vitamin D làm tăng sự hấp thu canxi quá mức sẽ làm tăng sự ngộ độc canxi máu. Ngộ độc này có triệu chứng: yếu mệt, ngủ gà, đau đầu, chóng mặt, chán ăn, khô miệng, buồn nôn, nôn, táo bón, chuột rút ở bụng, ù tai, giảm trương lực cơ, đau, đau xương, dễ bị kích thích, có thể có các triệu chứng hiếm gặp khác như rối loạn chức năng sinh dục, nhiễm canxi thận dẫn tới rối loạn tiểu, rối loạn nhịp tim, tăng calciphospho niệu, tăng albumin nitơ huyết.

Những triệu chứng này thường không đặc trưng, một số triệu chứng lại giống triệu chứng thiếu vitamin D, calci. Nếu nhầm lẫn mà lại tăng cường việc dùng vitamin D và canxi bệnh sẽ nặng thêm.

Với người cao tuổi việc tăng canxi máu sẽ dẫn đến tích tụ canxi trong một số cơ quan tổ chức (như nhiễm canxi thận, sỏi thận, sỏi niệu quản), quan trọng nhất là gây bệnh tim mạch. Canxi trong mạch máu tăng là nguyên nhân quan trọng hình thành các “đốm dạng cháo” xơ vữa động mạch dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Thừa canxi ở người già

Dùng quá nhiều canxi cho người cao tuổi có thể tạo nguy cơ sỏi thận

Các nhà khoa học Australia phân tích lại dữ liệu của Tổ chức Y tế Thế giới thống nhất kết luận về hiệu quả kém của bổ sung canxi trong việc tăng mật độ xương, chống gãy xương như các nhà nghiên cứu Mỹ, đồng thời còn thấy thêm: dùng một ngày 1.000mg calci và 400IU vitamin D sẽ làm tăng 31% nguy cơ nhồi máu cơ tim (số liệu nghiên cứu rút ra từ 5 nghiên cứu trên 8.000 người), tăng 27% nhồi máu cơ tim (số liệu rút ra từ 11 nghiên cứu trên 12.000 người). Theo đó, trong loãng xương tuổi già dùng canxi là có hại.

Uống canxi đúng cách

Muốn có bộ xương tốt thì phải chủ động cung cấp đủ canxi khi còn trẻ khi có nhu cầu tăng đột biến (như khi có thai). Khi già mà bị loãng xương thì việc cung cấp canxi không có lợi mà còn có hại.

Uống canxi đúng cách

Vitamin D và calci cần thiết cho người cao tuổi không phải chỉ để chữa loãng xương mà còn để đảm bảo cho các hoạt động sinh lý khác. Khi canxi máu không đủ nồng độ ở ngưỡng sinh lý cần thiết thì phải bổ sung canxi nhưng không được bổ sung quá ngưỡng cần thiết này.

Khi bổ sung canxi cho mục đích này nên dùng loại canxi có hàm lượng thấp, vừa phải. Có thể dùng thực phẩm chức năng để cung cấp canxi cho cơ thể nhưng cần lưu ý hiện nay có loại thực phẩm chức năng chứa canxi với hàm lượng rất cao, có loại lấy ngay canxi dùng làm thuốc đưa vào thực phẩm chức năng chứ không dùng canxi ở dạng thực phẩm. Hãy cẩn thận với dạng thực phẩm chức năng này.

DS. Bùi Văn Uy

Menu