Chứng táo bón ở trẻ em

Táo bón là triệu chứng thường xảy ra ở người lớn lẫn trẻ em, nhất là vào mùa nắng nóng. Bình thường, tình trạng táo bón của trẻ em có thể không như ở người lớn: Trẻ còn bé, nhất là trẻ sơ sinh chỉ bú sữa mẹ, có thể mất nhiều ngày, thậm chí hơn một tuần mới đi tiêu một lần, vẫn không xem là đã bị táo bón, nếu phân của trẻ không bị đặc cứng hơn bình thường.

Trẻ chỉ bị táo bón khi có các biểu hiện: Phân đóng thành khuôn, khô cứng hơn bình thường, khiến trẻ đi tiêu khó khăn, phải cố rặn, bụng hơi căng cứng. Trẻ có thể biểu hiện chán ăn, khó chịu, sợ đi tiêu,… mỗi lần đi tiêu trẻ có thể kêu khóc do đau rát hậu môn, đôi khi phân có dính máu do hậu môn bị trầy sướt…

Trẻ bị táo bón nhiều lần hoặc lâu ngày sẽ có thể gây ảnh hưởng không tốt cho hệ tiêu hóa và hấp thu; làm suy dinh dưỡng; trẻ rặn nhiều có thể bị sa ruột (thoát vị bẹn); về lâu dài dễ sinh bệnh trĩ…

táo bón ở trẻ em

Nên tìm các biện pháp khắc phục tình trạng táo bón của trẻ trước khi cho bé dùng thuốc

Các biện pháp khắc phục
Với trẻ nhũ nhi, nếu được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ thường ít khi bị táo bón. Nếu trẻ vẫn bị táo bón, người mẹ nên xem lại và điều chỉnh chế độ ăn uống của mình, nhất là đừng để mình bị táo bón. Mẹ nên ăn thêm rau quả, uống đủ nước; hạn chế một số loại thực phẩm như đường, bột, chocolate, cà phê, trà đậm… Xem lại một số các loại thuốc mà mẹ đang dùng, như thuốc kháng acid có muối nhôm, calci; thuốc giảm đau opioid, một số thuốc lợi tiểu, chống tiêu chảy, chống trầm cảm,… kể cả thuốc bổ (có chứa sắt, tanin,…).

Có thể người mẹ phải mất một số thời gian thăm dò thử nghiệm nhằm xác định những thay đổi chế độ ăn uống có ích, để không gây các triệu chứng tiêu hóa bất thường cho bé. Về dùng thuốc, cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa.

Đối với trẻ bú sữa bò hay sữa bột công thức, cần xem loại sữa cũng như lượng nước pha sữa có phù hợp với lứa tuổi của trẻ không. Nếu cần, có thể thử thay thế một loại sữa công thức khác, nhưng phải bảo đảm chất lượng dinh dưỡng cho trẻ. Tốt nhất là nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Đôi khi các bác sĩ nhi khoa khuyên nên thêm một lượng nhỏ nước luộc rau quả, hoặc nước ép trái cây… cho trẻ bị táo bón trước tuổi bắt đầu ăn dặm. Tuy nhiên, lần đầu tiên cha mẹ hoặc người chăm sóc không nên cho trẻ uống nước trái cây mà không tham khảo trước ý kiến của bác sĩ nhi khoa.

Nếu trẻ bắt đầu ăn dặm, cần từ từ tăng dần thực phẩm có nguồn chất xơ tốt: rau quả như mồng tơi, rau đay, đậu bắp, cam, chuối, đu đủ, khoai lang, bí đỏ, trái bơ, táo,… hoặc bột gạo lứt, sữa chua,… đồng thời bảo đảm cung cấp đủ lượng nước cho trẻ, nhất là vào mùa nóng, hoặc khi trẻ bị sốt cao, ra nhiều mồ hôi…

Một số biện pháp hỗ trợ sau đây có thể thực hiện tại nhà để giúp trẻ cải thiện tình trạng táo bón:

– Massage bụng (xoa bụng):

  • Đặt trẻ nằm ngửa, sử dụng đầu ngón tay ấn nhẹ và tạo chuyển động tròn trên vùng quanh rốn, theo chiều thuận kim đồng hồ.
  • Vuốt ve từ lồng xương sườn xuống qua rốn bằng mép ngón tay.
  • Cầm hai chân bé di chuyển lên xuống nhẹ nhàng, như để bắt chước động tác đạp xe (Hình dưới).
cách điều trị táo bón ở trẻ em

Tắm nước ấm: Cho em bé tắm nước ấm có thể thư giãn cơ bụng, giúp bụng bé giảm căng cứng, cũng như giúp trẻ giảm khó chịu liên quan đến táo bón,…

Lấy nhiệt độ trực tràng: Khi bé bị táo bón lâu ngày khiến phân khô cứng, rất khó đi tiêu, gây đau đớn, trầy sướt hậu môn… có thể dùng nhiệt kế (ống thủy), bôi vaselin hoặc dầu parafin ở đầu nhọn, rồi đặt vào hậu môn của trẻ như khi lấy nhiệt độ, để làm trơn, giúp trẻ đi tiêu dễ dàng hơn. Tuy nhiên không sử dụng phương pháp này thường xuyên, vì có thể gây kích ứng vùng hậu môn, hoặc tạo thành thói quen, làm cho tình trạng táo bón tồi tệ hơn nếu không được hỗ trợ.

Với trẻ lớn hơn: Có biện pháp khuyến khích trẻ ăn nhiều rau quả; hạn chế ăn kẹo, bánh, uống nước ngọt, và đừng quên thường xuyên uống đủ nước.

Cần khuyến khích cho trẻ đi lại, chơi đùa, vận động nhiều hơn. Hạn chế thời gian bất động, nằm, ngồi lâu để xem ti vi, hoặc dùng các thiết bị kỹ thuật số như iphone, ipad…

Khuyến khích trẻ đi tiêu đúng giờ: Tạo điều kiện thuận lợi và tránh những lý do làm cho trẻ em ngại mỗi khi đi tiêu, như chỗ ngồi đi tiêu quá cao hoặc rộng, không phù hợp với tầm vóc của trẻ; nhà cầu không hợp vệ sinh; có chuột, hoặc các loại côn trùng như kiến, gián, nhện… làm cho trẻ sợ,… Tuy nhiên, cũng không nên khuyến khích trẻ mang đồ chơi như truyện tranh, máy chơi game,… vào nhà vệ sinh, vì có thể khiến trẻ xao lãng, tạo thói quen ngồi quá lâu, hoặc quên mất việc phải đi tiêu,…

Trường hợp trẻ không đi tiêu nhiều ngày hoặc có những dấu hiệu đi tiêu khó khăn, mà không có cải thiện sau khi đã thực hiện các bước để khắc phục như trên; hoặc trẻ có biểu hiện bất an, bỏ ăn, cáu kỉnh; bị đau bụng, đi tiêu phân có dính máu… thì nên đem trẻ đến khám tại các phòng khám nhi khoa.

DS. Huỳnh Trà Kiệu

Menu