Bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em có thể dẫn đến tử vong

Đến thời điểm hiện nay sốt xuất huyết đang là bệnh khá phổ biến tại một số địa phương từ Bắc vào Nam (trong đó có cả Tây Nguyên) với những biểu hiện lâm sàng khá đa dạng, tỷ lệ cao diễn biến nặng, gây nhiều biến chứng, thậm chí biến chứng nguy hiểm, nhất là với trẻ em. Nếu không được phát hiện, chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời sẽ dễ dẫn đến tử vong.

Tại sao trẻ em dễ mắc sốt xuất huyết?

Trẻ em có sức đề kháng yếu trong khi hiện tại chưa có vắc xin phòng ngừa. Trẻ rất dễ bị muỗi đốt do muỗi có hướng hóa học với mồ hôi trẻ em, hơn nữa trẻ hoạt động thường xuyên nên ra nhiều mồ hôi hơn khiến muỗi dễ phát hiện. Mùa Hè nắng nóng trong khi trẻ có bản tính hiếu động và ham chơi nên trẻ thích chơi ở những chỗ tối – là nơi muỗi thường trú ẩn nên dễ bị muỗi tấn công, đặc biệt muỗi vằn mang mầm bệnh virus sốt xuất huyết (virus Dengue).

bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em

Trẻ em rất dễ bị muỗi đốt

Mặt khác, vì nắng, nóng cho nên người lớn không cho trẻ ngủ màn, càng tạo điều kiện cho muỗi đốt, hút máu và truyền bệnh sốt xuất huyết. Cùng do trẻ em có sức đề kháng yếu, nên khó chống chọi với những diễn biến bất thường của bệnh sốt xuất huyết và có thể dẫn đến nhiều biến chứng vô cùng nguy hiểm.

Tại sao trẻ em dễ mắc sốt xuất huyết?

Trẻ mắc bệnh sốt xuất huyết thường khởi phát với sốt cao đột ngột, thời gian sốt từ 2 – 7 ngày, kèm theo một số biểu hiện như đỏ bừng mặt, da xung huyết, đau nhức cơ, đau khớp, đau đầu (trẻ quấy khóc nhiều). Một số trường hợp kèm đau họng, viêm kết mạc mắt, mệt mỏi, buồn nôn và nôn. Ở trẻ nhũ nhi có thể kèm triệu chứng ho, sổ mũi hoặc tiêu chảy, bú ít hoặc bỏ bú.

Vào thời điểm này, những dấu hiệu bệnh thường không đặc hiệu, khó phân biệt với các loại bệnh đường hô hấp do virus khác gây sốt nếu không có chuyên môn về y học. Tiếp theo đó, bệnh nhi có biểu hiện xuất huyết như chấm xuất huyết dưới da (những chấm đỏ không biến mất khi ấn vào), thường ở cẳng tay, cẳng chân, nách, ngực, thắt lưng hoặc xuất huyết niêm mạc (chảy máu mũi, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết nội tạng khi đi ngoài ra máu).

Từ ngày thứ 3 – 7 của bệnh, trẻ bắt đầu hạ sốt (37,5 – 38 độ) hoặc thấp hơn, một số bệnh nhi có thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo của sốc như lừ đừ, mệt mỏi, nôn nhiều, đau bụng và vẫn xuất huyết niêm mạc (chảy máu cam, chảy máu chân răng,…).

Một số trong các trường hợp này có thể bị sốc sốt xuất huyết do thoát huyết tương ra khỏi thành mạch với biểu hiện chân tay lạnh, mạch nhanh nhẹ, huyết áp kẹp không đo được. Nếu cấp cứu không kịp thời có thể nguy kịch, thậm chí tử vong.

Biến chứng nguy hiểm do sốt xuất huyết có thể xảy ra ở trẻ em

Người bệnh sốt xuất huyết dễ gặp phải một số biến chứng nặng, đặc biệt là trẻ em, nhất là trẻ nhỏ có thể dẫn đến tử vong do hiện tượng thoát mạch nếu cấp cứu không kịp thời. Biến chứng gặp đầu tiên là mất máu do hiện tượng xuất huyết dưới da, niêm mạc (chảy máu cam, chảy máu chân răng,…), nặng hơn là xuất huyết nội tạng.

Hiện tượng này xảy ra do virus sốt xuất huyết làm tăng tính thấm thành mạch làm thoát huyết tương và khó lưu thông máu. Một số trường hợp trẻ bị biến chứng tràn dịch màng phổi, bởi vì, khi huyết tương trong cơ thể bị thoát ra khỏi thành mạch máu sẽ xâm nhập vào đường hô hấp, dẫn đến tràn dịch màng phổi, viêm phổi hoặc phù phổi cấp (rất nguy kịch).

Một số trẻ bị xuất huyết, dịch huyết tương thoát ra có thể ứ đọng ở màng não, dần dần sẽ gây phù não dẫn đến hôn mê. Nếu không nhanh chong cấp cứu ngay, có thể tính mạng bị đe dọa.

Khi trẻ bị sốt xuất huyết nên làm gì để phòng biến chứng

Khi nghi ngờ trẻ bị sốt xuất huyết, đặc biệt trẻ đang ở trong vùng có dịch cần cho trẻ đến khám ở cơ sở y tế đáng tin cậy gần nhất để được xác định nguyên nhân và mức độ của bệnh. Nếu trẻ bị sốt xuất huyết nặng sẽ được điều trị nội trú (nhập viện), nếu trẻ ở thể nhẹ sẽ được bác sĩ khám bệnh cho về theo dõi và điều trị tại gia đình.

Tại gia đình, khoảng 30 phút cặp nhiệt độ cho trẻ một lần (cặp nhiệt độ ở hậu môn hoặc khóe miệng là tốt nhất), nếu thân nhiệt của trẻ khoảng 37,5 – 38,5 độ cần lau mát cho trẻ (dùng khăn sạch nhúng vào chậu nước sạch, ấm, có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt của trẻ 2 độ, lau vào trán, nách, bẹn, cứ 30 phút lau một lần).

Nếu thân nhiệt không giảm mà còn cao trên 38 độ, cho trẻ uống thuốc hạ sốt paracetamol đơn chất (thuốc chỉ ghi paracetamol không có các thành phần khác) với liều 10mg/kg cân nặng, uống lặp lại 4 – 6 giờ một lần và tiếp tục lau mát để phòng biến chứng sốt cao, gây co giật.

triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em

Khi trẻ bị sốt, tốt nhất nên hạ sốt cho trẻ bằng thuốc paracetamol đơn chất

Nếu thân nhiệt của trẻ không thuyên giảm, thậm chí có xu hướng tăng cần cho trẻ đến cơ sở y tế gần nhất (tốt nhất là bệnh viện Nhà nước) để trẻ được khám và điều trị tích cực ngay tránh biến chứng xảy ra. Tuyệt đối không cho trẻ uống thuốc hạ sốt aspirin hoặc ibuprofen (các loại thuốc này dễ gây xuất huyết nặng, khó cầm máu) và đặc biệt lưu ý là không được truyền dịch tại gia đình hoặc các phòng khám tư nhân cho dù người thực hiện truyền dịch là y tá hay bác sĩ, vì ở những nơi đó không đủ điều kiện cấp cứu nếu bị sốc thuốc.

Cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý

Nếu trẻ còn bú mẹ cần cho trẻ bú nhiều lần hơn và mỗi một lần bú cần có thời gian kéo dài hơn. Cho trẻ uống nhiều nước, tốt nhất là uống dung dịch Oresol (ORS), nước cam, nước chanh hoặc nước dưa hấu, xoài,… Cho trẻ uống một cách chậm rãi vì uống quá nhanh dễ dẫn đến nôn trớ, đầy bụng. Cho trẻ ăn những thức ăn lỏng, giàu dinh dưỡng, dễ tiêu hóa, không nóng như cháo, súp, sữa và nên cho ăn như vậy với nhiều bữa trong ngày.

Nếu có điều kiện, bác sĩ khám bệnh sẽ cho thêm các loại vitamin nhóm A, B, C nhằm tăng cường hoạt động chuyển hóa cho cơ thể và tăng cường miễn dịch, sức đề kháng cho cơ thể chống lại bệnh tật, gia đình nên thực hiện theo chỉ định của bác sĩ khám bệnh cho trẻ.

Trong quá trình điều trị, theo dõi tại gia đình nếu thấy trẻ có những biểu hiện bất thường (quấy khóc, bứt rứt, trăn trở khó chịu hoặc li bì, đau bụng, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nôn ra máu, đi ngoài phân đen, tay chân lạnh, nằm một chỗ không chơi, bỏ bú, bỏ ăn uống,…) cần nhanh chóng cho trẻ đến bệnh viện ngay.

Trong khi chờ có vắc xin phòng sốt xuất huyết, mọi người cần tích cực diệt muỗi, loăng quăng (bọ gậy) và tránh muỗi đốt nhất là vùng đang có dịch bằng mọi hình thức từ dân gian đến việc dùng hóa chất diệt muỗi, bọ gậy. Tránh muỗi đốt cho trẻ lúc chơi hoặc lúc ngủ, ngay cả trẻ ngủ ban ngày vì muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết hút máu người cả ban ngày lẫn ban đêm.

PGS.TS.BS. Bùi Khắc Hậu

Menu