Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD: Chronic Obstructive Pulmonary Disease) là căn bệnh nguy hiểm, làm ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe người bệnh, là một trong những bệnh gây tàn phế (suy hô hấp) và có tỉ lệ tử vong cao (chỉ đứng sau ung thư). Mỗi khi thời tiết chuyển mùa, bệnh thường tái phát và trở nên nặng, vì vậy người bệnh cần hết sức đề phòng.

Nguyên nhân bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính là tình trạng bệnh lý xảy ra ở phổi, làm tắc nghẽn lưu lượng khí thở ra thường xuyên, ngày một nặng thêm và khó hồi phục. Nguyên nhân hàng đầu gây bệnh COPD là do hút thuốc lá (khoảng 5 người nghiện thuốc lá thì sẽ có một người mắc COPD) và có khoảng 80 – 90% bệnh nhân COPD đang hút hoặc có tiền sử hút thuốc lá.

bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh COPD.

Bên cạnh đó các chất kích thích khác có thể gây COPD bao gồm cả khói xì gà, khói thuốc lào, khói bếp than, bếp củi, khói rơm rạ (nếu dùng thường xuyên trong một gia đình), khói nhà máy, ô nhiễm không khí do khói, bụi…

Một số bệnh về phổi với tình trạng mạn tính kéo dài như viêm phế quản mạn tính (làm tăng sản xuất chất nhờn, mà hơn nữa có thể thu hẹp chặn các ống phế quản), giãn phế quản, giãn phế nang (phá hủy bức thành và sợi đàn hồi cản trở khí lưu thông), hen suyễn (gây co thắt của sợi cơ trong lớp màng của đường hô hấp làm co thắt phế quản), bệnh khí phế thũng… có thể là nguyên nhân của bệnh COPD.

Một số trường hợp bị bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể làm tăng nặng bệnh COPD hoặc do tiếp xúc,thường xuyên với người hút thuốc sẽ tạo điều kiện cho COPD xuất hiện, ví dụ, hít phải khói thuốc một cách thường xuyên do người khác trong gia đình hút thuốc.

Một số trường hợp do nghề nghiệp tiếp xúc với bụi hoặc hóa chất thường xuyên gây kích ứng, viêm phổi, gây ứ đọng dẫn đến COPD.

Triệu chứng COPD

Bệnh COPD phát triển chậm, vì vậy những triệu chứng đầu tiên có vẻ nhẹ, bệnh nhân thường cho rằng đây là chuyện không đáng quan tâm nên bệnh ngày càng nặng dần.

Triệu chứng thường gặp nhất là khó thở, ho, khò khè và có hiện tượng tăng tiết chất nhày và đờm. Khó thở lúc đầu chỉ thỉnh thoảng. Khi bệnh nặng, người bệnh luôn luôn thấy khó thở và đôi khi phải dùng mặt nạ để thở oxy. Thở khò khè giống như hen suyễn vì phế nang bị sưng nề và xuất tiết nhiều (đờm) làm nghẽn đường dẫn khí.

Ho lúc đầu vào buổi sáng, sau đó dần dần ho nhiều lên suốt ngày đêm. Ho ra đờm, lúc đầu ít, lỏng, càng về sau càng đặc quánh. Đờm trong hoặc hơi đục, đôi khi đờm có màu hơi vàng. Người bệnh luôn luôn cảm thấy mệt mỏi, lười vận động, chán ăn do thiếu dưỡng khí.

Một người bệnh được chẩn đoán là COPD khi có biểu hiện ho, khạc đờm trên 3 tháng trong một năm và biểu hiện liên tiếp như vậy trong vòng hai năm trở lên, đồng thời khó thở càng ngày càng tăng. Bệnh nhân thường phải gắng sức để thở hoặc thở hổn hển.

COPD dễ nhầm với hen suyễn. Bệnh hen suyễn sẽ lên cơn hen cấp tính mỗi khi gặp phải chất gây dị ứng (dị ứng nguyên) hoặc chất kích thích, trong khi đó COPD không nhất thiết như vậy. Tuy vậy, bệnh hen suyễn và tâm phế mạn tính dẫn đến suy hô hấp chậm hơn COPD. Với bệnh COPD mỗi khi đã có ho nhiều, khó thở nặng và tăng tiết chất nhày nhiều thì bệnh đã ở giai đoạn nặng.

Biến chứng của bệnh COPD

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nếu không được điều trị sớm và dứt điểm sẽ gây ra nhiều biến chứng cực kỳ nguy hiểm. Đó là các bệnh về tim: khi ở giai đoạn nặng, người bệnh. COPD sẽ bị nhịp tim nhanh, gây rối loạn nhịp tim, dẫn đến suy tim.

Người bệnh COPD rất dễ mắc bệnh tăng huyết áp do bệnh có thể gây ra áp suất cao trong các mạch đưa máu đến phổi của người bệnh gây tăng áp phổi, tăng huyết áp.

COPD rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, nhất là người bệnh COPD bị cảm lạnh, cúm hoặc viêm phổi nặng mà không thể chữa khỏi.

COPD có thể dẫn đến giãn phế quản, khí phế thũng (đây là vòng luẩn quẩn) và nặng nhất là gây suy hô hấp.

Nguyên tắc điều trị COPD

COPD là một bệnh trường diễn, vì vậy, việc điều trị gặp không ít khó khăn, do đó, khi thấy xuất hiện ho, khó thở kéo dài cần được khám bệnh một cách đầy đủ, tốt nhất là khám chuyên khoa hô hấp để được điều trị sớm, đúng, tránh để bệnh trở thành mạn tính và gây nhiều ảnh hưởng không mong muốn.

Các thuốc corticosteroid có thể làm giảm các triệu chứng của bệnh hen suyễn cấp tính rất hiệu nghiệm nhưng lại tác dụng hạn chế trong COPD giai đoạn ổn định, trong khi đó thuốc anticholinergic dạng bơm đem lại hiệu quả khá cao trong COPD. Nhiều tác giả khuyến nghị nên dùng các thuốc anticholinergic là thuốc điều trị duy trì đối với COPD và khi bệnh tiến triển xấu cần kết hợp với các thuốc chủ vận bêta hoặc một số thuốc khác. Khi bệnh tái phát nặng và có dấu hiệu nhiễm khuẩn thì nên dùng kháng sinh chống nhiễm khuẩn từ 10 – 14 ngày. Đồng thời dùng thuốc giãn phế quản (Atrovent, Diaphylin) khí dung hoặc uống hoặc tiêm theo chỉ định của bác sĩ điều trị và nên dùng kèm theo thuốc chống xuất tiết, long đờm. Trong trường hợp cần thiết và có điều kiện nên cho thở oxy.

copd
Bệnh nhân mắc bệnh COPD được khuyến nghị dùng thuốc dạng khí dung hàng ngày để ngừa tái phát.

Nguyên tắc phòng bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính

Mỗi khi thời tiết chuyển mùa nhất là nóng sang lạnh hoặc ngược lại người bệnh COPD cần hết sức đề phòng bệnh tái phát, bởi vì khi bệnh đã tái phát sẽ tăng nặng hơn rất nhiều làm ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe người bệnh.

Người bệnh cần mặc ấm, tắm, rửa bằng nước ấm, cần tắm trong buồng tắm kín gió, ngoài ra phòng ngủ cần kín gió, tránh gió lùa.

Vào mùa lạnh, người bị COPD khi ra khỏi nhà cần mặc ấm từ đầu đến chân, cổ cần có khăn quàng ấm, đeo khẩu trang, đi tất tay, chân,…

Với người đang bị COPD điều quan trọng nhất là bỏ thuốc lá, thuốc lào, hạn chế đến mức thấp nhất tiếp xúc với khí, khói độc hại, bụi. Đặc biệt lưu ý, trong những ngày hội họp, liên hoan người bệnh COPD không nên quá vui mà hút nhiều thuốc lá. Bởi vì thuốc lá không những là căn nguyên nhân chính gây COPD mà còn là những nguy cơ cao của các bệnh về phổi, đặc biệt là ung thư phổi.

Cần có bảo hộ lao động tốt cho những người làm việc trong môi trường có hóa chất, khói, bụi. Người bị COPD càng nên tập thể dục đều đặn hàng ngày, nhất là hít thở không khí trong lành trước và sau khi ngủ dậy.

PGS.TS.BS. Bùi Khắc Hậu

Scroll to Top